Tarihin Işığında Bir Farkındalık: Trabzon Ayasofyası

Trabzon Ayasofyası, 13. yüzyılda inşa edilmiş; tarih boyunca cami, kilise ve müze olarak hizmet vermiş, Karadeniz’in en köklü mimari mirasları arasında yer almaktadır. Doğu Roma döneminden Osmanlı’ya, oradan cumhuriyet dönemine uzanan eşsiz tarihi yolculuğuyla Ayasofya, farklı kültürlerin, inançların ve medeniyetlerin buluşma noktası olmuştur. Süregelen varlığıyla umudun ve direnişin simgesi haline gelen bu kadim yapı; 30 Mayıs 2026’da MS hastalığıyla yaşayan bireylerin kararlılığını ve toplumun bu mücadeleye verdiği desteği simgelemek üzere renkli ışıklarla aydınlatıldı.

Ayasofya’nın geçmişin en karanlık dönemlerinde bile varlığını devam ettirmesi gibi, MS hastalığı ile yaşayan bireyler de her gün yeni bir direnişin ve umudun hikâyesini yazıyor. Bizler, Türk Nöroloji Derneği olarak bu özel tarihi yapıyı MS farkındalığının ışığında buluşturduk.

Multipl Skleroz (MS) Nedir?

MS; merkezi sinir sistemini etkileyen, genellikle genç erişkinlik döneminde başlayan, kronik seyirli, demiyelinizan, otoimmün bir hastalıktır. Bu süreçte miyelin kılıfı ve aksonlara yönelik inflamatuvar yanıt;  lezyon oluşumuna, akson hasarına ve zamanla nörodejenerasyona zemin hazırlamaktadır. Kişiden kişiye büyük farklılıklar gösteren bu tabloda, hastalığın heterojen yapısı nedeniyle motor kayıp, optik nörit, serebellar bulgular, duysal değişiklikler, yorgunluk ve bilişsel işlev bozukluğu gibi çok çeşitli belirtiler gözlemlenebilmektedir.

MS, öngörülemeyen ve kişiden kişiye belirgin farklılıklar gösteren bir seyir izlemektedir. Günümüzde MS’in nedeni tam olarak bilinmese de hastalık hakkında yürütülen bilimsel çalışmalar, tedavi süreçlerinde önemli ilerlemeler sağlamakta; hastaların yaşam kalitesini artırmaya yönelik umut verici gelişmelere ışık tutmaktadır.

MS Kimlerde Görülür? Epidemiyoloji

MS, dünya genelinde yaklaşık olarak 2,8 milyon kişiyi etkilediği bilinmektedir. Türkiye’de bu sayının 50.000 ile 80.000 arasında olduğu tahmin edilmektedir. Özellikle şu özelliklere sahip bireylerde daha sık karşılaşıldığı gözlenmiştir:

•Genç erişkinler: Genellikle 20-40 yaş arasındaki bireyler

•Kadınlar: Erkeklere kıyasla 2-3 kat daha fazla etkilenim

•Coğrafi dağılım

•Genetik yatkınlık: Birinci derece akrabada MS varlığı; ancak hastalık tek başına kalıtsal değildir.

•Çevresel faktörler: D vitamini eksikliği, sigara kullanımı vb. faktörler risk artışıyla ilişkilendirilmektedir.

MS Nedir, Ne Değildir? Yaygın Yanılgılar

MS hakkında toplumda pek çok yanlış inanışın yer aldığı görülmektedir. Bu yanılgıların giderilmesi; hem erken tanı süreçleri hem de bireylere yönelik sosyal destek açısından büyük önem arz etmektedir:

•MS bulaşıcı değildir: Sosyal temas, yemek paylaşımı veya herhangi bir fiziksel ilişkiyle bir başkasına geçmez.

•MS tek tip bir hastalık değildir: Her hastanın semptomları, hastalık seyri ve tedaviye yanıtı birbirinden farklıdır.

•MS doğrudan ölüme yol açmaz: Günümüzde MS ile yaşayan bireyler, uygun tedavi ve takiple uzun ve aktif yaşamlar sürdürebilmektedir.

•MS yalnızca fiziksel bir hastalık değildir: Bilişsel etkilenme, yorgunluk ve duygusal dalgalanmalar da hastalığın önemli boyutlarıdır.

•MS, engellilikle eş anlamlı değildir: Erken tanı ve tedaviyle pek çok hasta normal ya da normale yakın işlevselliğini koruyabilir.

Tanı: Erken ve Doğru Teşhisin Önemi

MS tanısı; klinik değerlendirme, manyetik rezonans görüntüleme (MRI), beyin omurilik sıvısı (BOS) analizi gibi testlerin bir arada kullanılmasıyla konulmaktadır. Uluslararası tanı kılavuzu olan McDonald Kriterleri, 2017 yılında güncellenerek daha erken ve daha kesin tanıya olanak sağlamaktadır.

Erken tanının hastalığın seyrinde belirleyici bir rol oynadığı bilinmektedir. Atakların daha az ve hafif atlatılması, engelliliğin önlenmesi ve bireyin aktif yaşamını sürdürebilmesi büyük ölçüde zamanında başlanan tedavi ile ilişkilendirilmektedir. Bu nedenle yorgunluk, uyuşma ve denge sorunları gibi şikâyetlerde gecikmeksizin bir nörolog tarafından değerlendirilmek kritik önem taşımaktadır.

Klinik Seyir: MS Nasıl İlerler?

MS’in birden fazla klinik formu olduğu bilinmektedir:

•Relapsing-Remitting MS (RRMS): En yaygın form olup hastaların yaklaşık %85'ini oluşturmaktadır. Ataklar (relapslar) ile semptomların kısmen ya da tamamen gerilediği iyileşme dönemleri (remisyonlar) ile karakterizedir.

•Sekonder Progresif MS (SPMS): Başlangıçta RRMS olan hastaların bir bölümünde yıllar içinde gelişmektedir; atakların azalmasıyla birlikte kademeli bir kötüleşme gözlemlenir.

•Primer Progresif MS (PPMS): Hastaların yaklaşık %10-15'ini etkiler; başlangıçtan itibaren atak olmaksızın sürekli bir işlev kaybı izlenebilmektedir.

•Klinik İzole Sendrom (KIS): MS'e özgü, tek bir demiyelinizan atakla başlayan ve ilerleyen süreçte MS'e dönüşme potansiyeli taşıyan klinik bir tablo olarak gözlemlenmiştir.

Tedavide Güncel Durum: Umut Yolculuğu

MS tedavisinde amaç, yalnızca hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak değil; bireylerin yaşam kalitesini koruyarak günlük yaşamlarını daha bağımsız ve güçlü bir şekilde sürdürebilmelerini desteklemektir. Son yıllarda MS tedavisi alanında yürütülen çalışmalar, hastalık modifiye edici tedavilerin hem etkinliğinde hem de hastaların yaşam kalitesine katkısında önemli ilerlemeler olduğunu göstermektedir. Günümüzde bu tedaviler arasında teriflunomid, fingolimod, kladribin, glatiramer asetat, dimetil fumarat, natalizumab, okrelizumab, siponimod ve ofatumumab gibi birçok etkili seçenek yer almaktadır. Buna tedavilere ek olarak; semptom yönetimi, fizyoterapi, psikolojik destek ve rehabilitasyon, MS bakımının ayrılmaz parçaları olmaya devam etmektedir.

Geleceğe Bakış: MS'te Araştırmanın Ufkunda Neler Var?

MS kapsamında yapılan çalışmalar hız kesmeden ilerlemeye devam ediyor. Bilim dünyasının yoğunlaştığı başlıca alanlar şunlar oldu:

•Remyelinizasyon tedavileri

•Kök hücre tedavileri

•Biyobelirteçler

•Kişiselleştirilmiş tıp

•Dijital sağlık araçları

Türk Nöroloji Derneği olarak, MS alanındaki bilimsel gelişmeleri yakından takip etmeye ve araştırma süreçlerine katkı sağlamaya devam ediyoruz.

30 Mayıs 2026’da Trabzon Ayasofyası’nın farkındalık ışıklarıyla aydınlanması, salt bir sembolik jest değil; hastalara verilen güçlü bir sözdür. Türk Nöroloji Derneği olarak MS ile yaşayan her bireyin yanında olmaya, farkındalığı her köşeye taşımaya ve bilimi umuda dönüştürmeye kararlıyız. Karadeniz’den yükselen bu ışık, dünyanın dört bir yanındaki MS’li bireylere ulaştı; karanlıkta yürüyenlere yol gösterdi.

Bayram sürecinde günlük 2-2,5 litre su tüketimine dikkat edilmesi gerektiğini de kaydeden Kaya "Sindirimi desteklemek ve kilo kontrolünü sağlamak adına gün içerisinde kısa yürüyüşler yapılması faydalı olacaktır. Aşırı et tüketimi ve yağlı beslenme; hazımsızlık, şişkinlik ve mide problemlerine neden olabilir. Önemli olan dengeli beslenmeyi sürdürebilmektir" ifadelerini kullandı.

HANTAVİRÜS NEDİR?

Hantavirüs, çoğunlukla kemirgenlerden bulaşan hastalık olarak biliniyor. Kemirgenlerin kurumuş dışkı, idrar ve salyalarının karıştığı havanın solunması, bazen de kemirgen tarafından ısırılma ya da tırmalanmayla bulaşan virüs, ateş, yorgunluk ve kas ağrısı gibi semptomlar gösteriyor.

Solunum yetmezliğine de sebep olabilen virüs, bazı durumlarda iç kanama ve böbrek yetmezliği şeklinde seyrediyor.

Bahar aylarında halk arasında “saman nezlesi” olarak bilinen alerjik rinit vakalarında artış yaşandığına dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Yıldız, özellikle berrak burun akıntısı, burun kaşıntısı ve sık tekrarlayan hapşırık nöbetlerinin alerjik kaynaklı olabileceğini ifade etti. Doğru tanının, tedavi sürecinin etkinliği açısından kritik öneme sahip olduğunu belirtti.

Polen Yoğunluğunun Yüksek Olduğu Saatlere Dikkat

Polen alerjisi olan çocukların korunmasına yönelik önerilerde bulunan Yıldız, “Polenler gün içinde özellikle sabah erken saatlerde ve öğle saatlerinde yoğun olarak bulunur. Bu nedenle çocukların mümkün olduğunca akşam saatlerinde dışarı çıkarılması önerilmektedir. Evlerin havalandırılması için ise polen yoğunluğunun azaldığı öğleden sonra saatleri tercih edilmelidir. Dışarı çıkılması gereken durumlarda maske, şapka ve gözlük kullanımı polen temasını azaltacaktır.” dedi.

Polen Maruziyetine Karşı Günlük Önlemler

Dış ortamdan eve dönüldüğünde kıyafetlerin değiştirilmesi ve mümkünse duş alınmasının polen maruziyetini azaltacağını belirten Yıldız, araç içi yolculuklarda camların kapalı tutulması ve polen filtreli klima kullanımının önemine dikkat çekti. Toplu taşıma araçlarında ise açık pencere ve kapılardan uzak durulması gerektiğini ifade etti.

Tedavide İmmünoterapi Seçeneği

İlaç tedavisine rağmen şikayetleri kontrol altına alınamayan hastalar için ileri tedavi yöntemlerinin bulunduğunu aktaran Yıldız, “Halk arasında 'alerji aşısı' olarak bilinen alerjen immünoterapisi, uygun hastalarda etkili bir tedavi seçeneği sunmaktadır. Ancak bu uygulamaların mutlaka Çocuk İmmünolojisi ve Alerji Uzmanı kontrolünde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.” ifadelerini kullandı.

Yıldız, bahar alerjisinin ihmal edilmemesi gereken kronik bir süreç olduğunu belirterek, düzenli uzman takibi ile çocukların yaşam kalitesinin korunabileceğini vurguladı.

“Gençlerle ileri yaş grubunu ayırmak gerekiyor”

Ani kardiyak ölümlerin yaşa göre farklı nedenlere dayandığını söyleyen Çiçek, “35 yaş altı ile 35-40 yaş üzerindeki vakaları ayırmak gerekiyor. Sebepler birbirinden tamamen farklı. Gençlerdeki her ölümün kalp krizi olarak sunulması doğru değil” ifadelerini kullandı. Bu ayrımın özellikle teşhis ve önleyici yaklaşımlar açısından önemli olduğuna dikkat çeken Çiçek, yanlış genellemelerin hem toplumda yanlış algı oluşturduğunu hem de risklerin doğru değerlendirilmesini zorlaştırdığını söyledi.

Gençlerde genetik hastalıklar öne çıkıyor

35 yaş altındaki bireylerde ani ölümlerin en sık nedeninin hipertrofik kardiyomiyopati olduğunu belirten Çiçek, bunun kalp kasının genetik bir hastalığı olduğunu ve özellikle egzersiz sırasında ani ölümlere yol açabildiğini ifade etti.
Bunun yanı sıra doğumsal kalp damar çıkış anomalileri ve genetik ritim bozukluklarının da önemli risk faktörleri arasında yer aldığını söyleyen Çiçek, uzun QT, kısa QT ve Brugada sendromu gibi hastalıkların bu grupta öne çıktığını dile getirdi. Bu tür ritim bozukluklarının bazı kişilerde uykuda, bazılarında efor sırasında, bazılarında ise ani korku ve stres sonrası ortaya çıkabildiğini belirtti.

“Ani ölümün yüzde 90’ı ritim bozukluğu kaynaklı”

Çiçek, hangi yaş grubunda olursa olsun ani ölümlerin büyük bölümünün ritim bozukluklarından kaynaklandığını vurgulayarak, “Sonuçta hangi hastalık olursa olsun ani ölümün kaynağı yüzde 90 ventriküler fibrilasyondur” dedi. Kalbin bu durumda normal kasılma düzenini kaybettiğini ve kan pompalayamaz hale geldiğini ifade eden Çiçek, bu nedenle ritim bozukluklarının ani ölümlerde belirleyici rol oynadığını söyledi.

35 yaş üstünde damar tıkanıklığı öne çıkıyor

İleri yaş grubunda ise tablonun değiştiğini belirten Çiçek, “35 yaş üzerindeki ani ölümlerin en sık sebebi kalp damar tıkanıklıklarının tetiklediği ritim bozukluklarıdır” ifadelerini kullandı. Bu nedenle özellikle bu yaş grubunda düzenli kardiyolojik kontrollerin ihmal edilmemesi gerektiğini vurgulayan Çiçek, göğüs ağrısı gibi belirtilerin mutlaka ciddiye alınması gerektiğini söyledi.

“Bu ölümleri tamamen önlemek mümkün değil”

Tüm önlemlere rağmen ani kardiyak ölümlerin tamamen engellenemeyeceğini ifade eden Çiçek, “Yüzde 100 önlemek mümkün değil ancak bazı hastalarda ICD dediğimiz şoklama cihazları ile bu risk azaltılabiliyor” dedi. Bu cihazların ritim bozukluğu geliştiğinde otomatik olarak elektrik şoku vererek kalbi yeniden normal ritmine döndürdüğünü belirtti.

“Her kalp hastasına uygulanmaz”

Şoklama özelliği bulunan kalp pillerinin her hasta için uygun olmadığını vurgulayan Çiçek, bu cihazların belirli kriterlere göre değerlendirildiğini ifade etti. Hastanın risk durumuna göre karar verildiğini belirten Çiçek, bu nedenle kişiye özel değerlendirme yapılmasının önemine dikkat çekti.

Kontroller ve taramalar hayati önem taşıyor

Prof. Dr. Yüksel Çiçek, özellikle 35 yaş üzerindeki bireylerde damar tıkanıklığına yönelik düzenli kontrollerin büyük önem taşıdığını söyledi. Genç bireylerde ise genetik nedenlerin ön planda olduğunu belirten Çiçek, bir kez yapılacak detaylı kardiyolojik değerlendirmenin çoğu zaman yeterli olabileceğini ifade etti. Riskli durumların erken tespit edilmesi halinde gerekli tedavi ve takiplerin yapılabileceğini vurguladı.

“Herkes potansiyel aday”

Çiçek, ani kardiyak ölümlerin herhangi bir belirti olmadan da ortaya çıkabileceğini belirterek, “Ne yaparsak yapalım bu durumu tamamen ortadan kaldıramayız. Hepimiz potansiyel adayız” dedi.  Bu nedenle toplumda farkındalığın artırılması gerektiğini vurgulayan Çiçek, erken müdahalenin hayati rol oynadığını ifade etti.

“İlk 1 dakika hayat kurtarıyor”

Ani kalp durması durumunda ilk müdahalenin kritik olduğunu söyleyen Çiçek, “İlk 30 saniye ile 1 dakika içerisinde müdahale edilirse yüzde 99 geri dönüş sağlanır” dedi. Dakikalar ilerledikçe riskin hızla arttığını belirten Çiçek, özellikle 5. dakikadan sonra beyin hasarının başladığını ifade etti.

Defibrilatör çağrısı: “Her yerde olmalı”

Toplumda defibrilatör kullanımının yaygınlaştırılması gerektiğini belirten Çiçek, bu cihazların yalnızca hastanelerde değil, AVM’lerde, statlarda ve iş yerlerinde de bulunması gerektiğini söyledi. Cihazların kullanımının oldukça basit olduğunu ifade eden Çiçek, “Cihaz ritmi tanıyor ve elektrik şoku vererek kalbi yeniden çalıştırıyor” dedi.

“112 mutlaka aranmalı”

İlk müdahalenin ardından profesyonel sağlık desteğinin şart olduğunu belirten Çiçek, “Mutlaka 112 aranmalı ve hasta hastaneye ulaştırılmalıdır” ifadelerini kullandı. İlk müdahalenin hayat kurtarıcı olduğunu ancak tedavi sürecinin sağlık ekipleri tarafından devam ettirilmesi gerektiğini vurguladı.

“Bu bir duyarlılık meselesi”

Toplumsal bilinç çağrısı yapan Çiçek, “Bu başkasının hayatını kurtarmak değil, aslında bir gün başkasının sizin hayatınızı kurtarmasıdır” diyerek sözlerini tamamladı.

Büyük şehirlerde artan trafik yoğunluğuyla birlikte motosiklet kazaları, genç yaşta kalıcı sakatlığın en büyük nedenlerinden biri haline geldi. Medipol Sağlık Grubu’ndan Prof. Dr. İbrahim Azboy, motosiklet kazalarında ayak bileği, diz ve kalça çevresinde ciddi kırıklarla sıkça karşılaştıklarını belirterek sürücülere hayati uyarılarda bulundu. Prof. Dr. Azboy, motosiklet kazaları sonrası hastanelere ağır travmalarla başvuran gençlerin sayısının endişe verici boyutlara ulaştığını söyledi.

Motosiklet kazalarının ortopedi kliniklerinde en sık karşılaşılan travmalar arasında yer aldığını vurgulayan Prof. Dr. Azboy, “Özellikle İstanbul gibi trafiğin yoğun ve zeminin engebeli olduğu şehirlerde motosiklet kazaları daha sık görülüyor. Aşırı hız nedeniyle hastalarımız bize ciddi travmalarla geliyor. Çoğu genç olan sürücülerde ayak bileği, diz ve kalça çevresinde parçalı ve eklem içi kırıklarla karşılaşıyoruz. Bazı kırıklar uzun vadeli sakatlık riski taşıyor. Kalça yuvasının kırılıp femur başının yuvadan çıktığı asetabulum kırıklarıyla sık karşılaşıyoruz. Bu kırıkların tedavisi oldukça zor. Eklem içi kırıklarda ilerleyen yıllarda hareket kısıtlılığı ve kalıcı sakatlıklar görülebiliyor. Genç yaşta yaşanan bu kazalar, hastalarımızın hem iş hem de sosyal hayatını ciddi şekilde etkiliyor” ifadelerini kullandı.

Kazaları önlemenin en etkili yolunun trafik kurallarına uymak olduğunu vurgulayan Prof. Azboy, “Ekipman kullanımı hayati önem taşıyor. Sadece kask takmak yeterli değil. ‘Kısa mesafe gideceğim’ düşüncesi çok yanlış. Eldiven, dizlik, ayak bileğini, sırtı ve omurgayı koruyan ekipmanlar mutlaka kullanılmalı. Motosiklet kazalarının ne kadar ciddi travmalara yol açtığını unutmamak gerekiyor. Motosiklet kazaları sonrası yapılan yanlış müdahaleler de hasarı artırabiliyor. Boyun kırıkları, omurga kırıkları, kalça kırıklı çıkıkları gibi hayati risk taşıyan durumlar görülebiliyor. Acil ekipler gelene kadar hastanın hareket ettirilmemesi, ‘Bir şeyin yok, kalk yürü’ denmemesi gerekir. Hastanın travma tahtasına alınarak en yakın sağlık merkezine doğru şekilde transfer edilmesi çok önemlidir” şeklinde konuştu.

KAYNAK: İNTERNET HABER